Codex Hammurabi: de wetten van Hammurabi in het Louvre

De Codex Hammurabi is een verzameling wetten die koning Hammurabi van Babylon rond 1792–1750 v.Chr. liet uithakken in een stèle van zwart basalt van 2,25 m hoog. De originele stèle staat in het Louvre, in zaal 227 van de Richelieuvleugel, verdieping 0, zonder vitrine.

Wat is de Codex Hammurabi?

Het is tegelijk een voorwerp en een tekst. Het voorwerp is een stèle, een stenen plaat die rechtop moet staan, met bovenaan een reliëf en daaronder de ingegraveerde tekst. De tekst is een reeks wetten met een proloog ervoor en een epiloog erna, in de ik-vorm geschreven om de koning en zijn goden te verheerlijken.

Op het reliëf staat Hammurabi voor de zonnegod Shamash, de belangrijkste godheid van de stad Larsa (sommige auteurs denken dat het om Marduk gaat). De scène verbindt de wetten van de koning met de wil van de goden, hetzelfde idee dat de proloog herhaalt.

Uit welk jaar is hij en bij welke beschaving hoort hij?

Hij hoort bij de Babylonische beschaving van Mesopotamië, in het huidige Irak. Het Louvre dateert hem in de Eerste Babylonische dynastie, tijdens de regering van Hammurabi, rond 1792–1750 v.Chr. Dit zijn de gegevens volgens het register van het museum:

Gegeven	Waarde
Datum	regering van Hammurabi, rond 1792–1750 v.Chr.
Materiaal	basalt
Afmetingen	225 cm hoog, 79 cm breed, 47 cm dik
Vindplaats	Susa (huidig Iran)
Vondst	1901–1902, archeologische missie van Jacques de Morgan
Inventarisnummer	SB 8
Afdeling	Oosterse Oudheden

In welke taal is hij geschreven?

Hij is geschreven in het Akkadisch, in de Oud-Babylonische variant, in spijkerschrift: wigvormige tekens die in de steen zijn gegraveerd. Na de vondst vertaalde pater Jean-Vincent Scheil hem in het Frans.

Wat zeggen de wetten van Hammurabi?

Ze zeggen hoe een lange reeks gevallen uit het dagelijks leven moest worden opgelost. De wetten zijn genummerd van 1 tot 282, al ontbreken sommige nummers (66 tot 99 en 110–111) omdat een deel van de tekst is weggevaagd. Ze volgen allemaal hetzelfde schema: «als iemand dit doet, krijgt hij die straf».

De onderwerpen lopen sterk uiteen:

Strafrecht: diefstal, verwondingen, valse beschuldigingen.
Gezin en erfenissen: huwelijk, scheiding, adoptie, rechten van de vrouw.
Handel en eigendom: leningen, huur, oogsten, bewaargevingen.
Beroepen: honoraria van artsen, lonen, aansprakelijkheid van bouwmeesters.

De straffen hangen af van de sociale klasse van slachtoffer en dader: de codex onderscheidt vrije mannen (awilum), een tussenklasse (muškenum) en slaven (wardum). Daaruit komt het beroemde vergeldingsbeginsel, «oog om oog, tand om tand», dat terugkomt in de artikelen 196 (het oog), 197 (het bot) en 200 (de tand), maar alleen als slachtoffer en dader van dezelfde stand zijn.

Wat zegt wet 229 van de Codex Hammurabi?

Wet 229 straft de nalatige bouwmeester: als een bouwmeester een huis voor een ander bouwt en het niet stevig maakt, en het huis stort in en doodt de eigenaar, dan wordt de bouwmeester ter dood gebracht. De wetten daarna volgen dezelfde logica: sterft de zoon van de eigenaar, dan wordt de zoon van de bouwmeester gestraft, en gaan er goederen verloren, dan moet de bouwmeester ze vergoeden.

Hoe kwam de Codex Hammurabi in het Louvre?

Hij kwam in het Louvre bij de verdeling van de vondsten van een Franse opgraving. De stèle werd in Mesopotamië gemaakt, maar rond de 12e eeuw v.Chr. nam de Elamitische koning Shutruk-Nakhunte hem als oorlogsbuit mee naar Susa, zijn hoofdstad, in het huidige Iran. Daar vond de archeologische missie van Jacques de Morgan hem in de winter van 1901–1902. Volgens het register van het museum kwam hij in de collecties door «verdeling na de opgravingen».

Waar staat de Codex Hammurabi in het Louvre?

Hij staat in zaal 227 van de Richelieuvleugel, verdieping 0 (begane grond), een zaal die naar hem is genoemd. De stèle staat buiten een vitrine, dus je kunt eromheen lopen en de tekst van alle kanten bekijken. Het museum waarschuwt dat werken van plek kunnen veranderen, dus controleer de locatie op de dag van je bezoek op de plattegrond van het Louvre per vleugel.

De Mona Lisa hangt in een andere vleugel, de Denonvleugel, dus voor deze zaal moet je omlopen als je de bekendste werken gaat zien. Ben je geïnteresseerd in de oudheid, combineer deze zaal dan met de Egyptische oudheden van het Louvre, in de aangrenzende Sullyvleugel. Een gewoon ticket kost € 22 voor inwoners van de Europese Economische Ruimte en € 32 voor alle anderen; wil je liever met een vast tijdslot en een begeleid deel naar binnen, kijk dan naar het ticket via de groepsingang van het Louvre.